Mobbinge Maruz Kaldığınızda Psikolojik ve Yasal Haklarınız

Günümüz iş hayatının ne yazık ki sıklıkla karşılaşılan sorunlarından biri mobbingtir. Mobbing, bir çalışanın iş yerinde sürekli olarak psikolojik baskı, taciz ve yıldırmaya maruz kalmasıdır. Bu durum, bireylerin hem ruh sağlığını hem de kariyerini olumsuz etkileyebilir. Bu rehberde, mobbinge maruz kaldığınızda neler yapabileceğinizi, psikolojik etkilerini ve yasal haklarınızı detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

Mobbing Nedir ve Hangi Davranışlar Mobbing Olarak Kabul Edilir?

Mobbing, tek bir olaydan ziyade sürekli ve sistematik bir davranış biçimidir. İş yerinde bir çalışana yönelik yapılan her türlü aşağılama, küçük düşürme, dışlama, tehdit, hakaret, aşırı eleştiri, görevlerin sürekli değiştirilmesi veya imkansız görevler verilmesi mobbing kapsamında değerlendirilebilir. Bu davranışlar, çalışanın motivasyonunu düşürür, iş verimliliğini azaltır ve ciddi psikolojik sorunlara yol açabilir. Unutmayın, tek seferlik bir tartışma veya anlaşmazlık mobbing olarak kabul edilmez.

Mobbingin Psikolojik Etkileri Nelerdir?

Mobbing, bireyler üzerinde derin psikolojik yaralar açabilir. En sık görülen etkiler şunlardır:

• Depresyon ve Anksiyete: Sürekli baskı altında kalmak, depresif ruh halini ve aşırı kaygı bozukluğunu tetikleyebilir.
• Özgüven Kaybı: Mobbing, bireyin kendine olan inancını sarsar ve özgüvenini düşürür.
• Stres ve Tükenmişlik: Kronik stres, tükenmişlik sendromuna (burnout) yol açabilir.
• Uyku Bozuklukları: Kaygı ve stres, uyku düzenini bozabilir.
• Sosyal İzolasyon: Mobbinge maruz kalan kişi, iş arkadaşları ve çevresinden uzaklaşabilir.
• Fiziksel Şikayetler: Baş ağrısı, mide sorunları, kas ağrıları gibi fiziksel belirtiler görülebilir.
• Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB): Şiddetli mobbing vakalarında TSSB gelişebilir.

Mobbinge Maruz Kaldığınızı Nasıl Anlarsınız?

Mobbingi anlamak bazen zor olabilir. Özellikle davranışlar zamanla artarak gelişebilir. Aşağıdaki belirtiler mobbinge maruz kaldığınızın işaretleri olabilir:

• Sürekli Eleştirilmek: Yaptığınız işler sürekli beğenilmiyor ve aşırı eleştiriliyorsunuz.
• Dışlanmak ve İzolasyona Uğramak: İş arkadaşlarınız sizi görmezden geliyor veya toplantılara dahil etmiyor.
• Aşağılanmak ve Küçük Düşürülmek: Hakaret veya alaycı sözlerle küçük düşürülüyorsunuz.
• Tehdit Edilmek: İşinizle veya kariyerinizle ilgili tehditler alıyorsunuz.
• Görevlerin Manipüle Edilmek: Yapmanız mümkün olmayan veya sürekli değişen görevler veriliyor.
• Dedikodulara Maruz Kalmak: Hakkınızda asılsız dedikodular yayılıyor.

Mobbinge Karşı Ne Yapmalısınız? İlk Adımlar Neler Olmalı?

Mobbinge maruz kaldığınızda ilk adım, durumu ciddiye almak ve kanıt toplamaktır.

1. Kanıt Toplayın: Mobbinge dair e-postaları, mesajları, notları veya tanık ifadelerini saklayın. Olayları tarih, saat ve yer belirterek not alın.

2. İşverenle Görüşün: Durumu yöneticinizle veya insan kaynakları departmanıyla paylaşın. Şikayetinizi yazılı olarak da iletmeniz önemlidir.

3. Psikolojik Destek Alın: Bir psikolog veya terapistten destek alarak duygusal olarak güçlenin.

4. Hukuki Danışmanlık Alın: Bir avukattan hukuki danışmanlık alarak haklarınızı öğrenin ve yasal süreçler hakkında bilgi edinin.

İş Kanununda Mobbinge Yönelik Hükümler Var Mı?

Türkiye İş Kanunu’nda doğrudan “mobbing” tanımı yer almasa da, maddi ve manevi tazminat hakkı doğuran çeşitli hükümler bulunmaktadır. Mobbing, iş sözleşmesinin ihlali, kişilik haklarına saldırı veya kötü muamele olarak değerlendirilebilir. Bu durumda, mağdurun işverene karşı dava açarak tazminat talep etme hakkı vardır.

Mobbing Davası Nasıl Açılır? Hangi Belgeler Gereklidir?

Mobbing davası açmak için öncelikle bir avukatla görüşmeniz ve hukuki süreci başlatmanız gerekmektedir. Davada sunulacak belgeler şunlardır:

• Dava Dilekçesi: Avukatınız tarafından hazırlanır.
• Mobbing Kanıtları: E-postalar, mesajlar, notlar, tanık ifadeleri, doktor raporları vb.
• İş Sözleşmesi: Çalışma sözleşmenizin bir kopyası.
• İhbarname veya Şikayet Dilekçesi: İşverene gönderdiğiniz ihbarname veya şikayet dilekçesinin bir kopyası.
• Psikolojik Rapor: Bir psikolog veya psikiyatrdan alınan rapor.

Mobbing Durumunda Çalışandan Beklenenler Nelerdir?

Mobbinge maruz kalan çalışanın, durumu pasifize etmemesi ve haklarını araması önemlidir.

• Sessiz Kalmayın: Mobbinge maruz kaldığınızda sessiz kalmak, durumun daha da kötüleşmesine neden olabilir.
• Kendinizi Savunun: Mobbinge karşı nazik ama kararlı bir şekilde kendinizi savunun.
• Kanıt Toplayın: Mobbinge dair tüm kanıtları saklayın.
• Hukuki Destek Alın: Bir avukattan hukuki danışmanlık alın ve yasal süreçleri başlatın.

İşverenin Mobbingi Önleme Yükümlülüğü Nedir?

İşveren, çalışanlarının sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamında çalışmasını sağlamakla yükümlüdür. Bu kapsamda, işverenin mobbingi önleme ve çalışanları koruma yükümlülüğü bulunmaktadır. İşveren, mobbinge karşı bir politika oluşturmalı, çalışanları bu konuda bilgilendirmeli ve mobbing şikayetlerini ciddiye alarak gerekli önlemleri almalıdır.

Mobbing Sonrası İşten Ayrılmak Mümkün Mü? Tazminat Hakkınız Var Mı?

Mobbing nedeniyle işten ayrılmak zorunda kalmanız durumunda, haklarınız bulunmaktadır. İşverenin mobbing nedeniyle iş sözleşmenizi haklı olarak feshetmesi halinde, ihbar tazminatı, kıdem tazminatı ve manevi tazminat talep etme hakkınız doğabilir. Ancak, sizin kendi isteğinizle ayrılmanız durumunda tazminat hakkınız olmayabilir. Bu nedenle, işten ayrılmadan önce mutlaka bir avukata danışmanız önemlidir.

Mobbinge Karşı Yasal Yollar Nelerdir?

Mobbinge karşı yasal yollar şunlardır:

• İş Mahkemesi: İş Kanunu’na göre maddi ve manevi tazminat talebinde bulunabilirsiniz.
• Ceza Mahkemesi: Mobbing, hakaret, tehdit veya yaralama gibi suçlar içeriyorsa ceza davası açabilirsiniz.
• Arabuluculuk: Taraflar arasında anlaşma sağlanması için arabuluculuk yoluna başvurabilirsiniz.
• İnsan Hakları Mahkemesi: Mobbing, insan hakları ihlali olarak değerlendirilebilir ve İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Mobbing ile yıldırma arasındaki fark nedir? Mobbing, sürekli ve sistematik bir baskı iken, yıldırma daha kısa süreli ve tek seferlik bir davranış olabilir.

2. Mobbing şikayetimi kime yapmalıyım? Öncelikle yöneticinizle veya insan kaynakları departmanıyla görüşün. Gerekirse bir avukata danışın.

3. Mobbing davası ne kadar sürer? Davanın süresi, olayın karmaşıklığına ve mahkemenin iş yüküne bağlı olarak değişebilir.

4. Mobbing davasında tanıkların önemi nedir? Tanıklar, mobbing olaylarının yaşandığını doğrulamak ve delil oluşturmak açısından önemlidir.

5. Psikolojik destek almanın mobbing davasındaki etkisi nedir? Psikolojik rapor, mobbingin sizin üzerinizdeki etkisini kanıtlamak açısından önemlidir.

6. Mobbing nedeniyle işten çıkarılırsam ne yapmalıyım? İşten çıkarılmanızın haksız olduğunu düşünüyorsanız, derhal bir avukata danışın.

7. İşveren mobbing şikayetimi dikkate almazsa ne yapmalıyım? İşverenin dikkate almaması durumunda doğrudan iş mahkemesine başvurabilirsiniz.

8. Mobbing olaylarını sosyal medyada paylaşmak yasal mı? Mobbing olaylarını paylaşırken, kişisel verilerin korunmasına ve hakaret veya iftira atmamaya dikkat edin.

9. Mobbingden kaynaklanan sağlık sorunlarım için ne yapmalıyım? Bir doktora başvurarak sağlık sorunlarınızı belgelendirin ve tedavi sürecini başlatın.

10. Mobbinge maruz kalan bir arkadaşıma nasıl destek olabilirim? Arkadaşınızı dinleyin, ona inandığınızı söyleyin ve hukuki destek alması için teşvik edin.