Çölyak Hastalığı ve Gluten Duyarlılığı: Farkları Anlayın

Gluten, buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda bulunan bir proteindir. Son yıllarda glutenin sağlığımız üzerindeki etkileri giderek daha fazla tartışılıyor. Çölyak hastalığı ve gluten duyarlılığı (gluten intoleransı) sıklıkla karıştırılır. Peki, bu iki durumun arasındaki fark ne? Bu makalede, çölyak hastalığı ve gluten duyarlılığının belirtilerini, teşhis yöntemlerini ve tedavi yaklaşımlarını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

Çölyak Hastalığı Nedir?

Çölyak hastalığı, genetik bir otoimmün hastalıktır. Bu hastalıkta, gluten yediğinizde ince bağırsağınızda hasar meydana gelir. Bağışıklık sisteminiz, gluteni yabancı bir madde olarak algılar ve buna karşı bir tepki başlatır. Bu tepki, bağırsağın iç yüzeyini kaplayan küçük parmak benzeri yapılar olan villusların zarar görmesine neden olur. Villi hasarı, besin emilimini engeller ve çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir.

Gluten Duyarlılığı (Gluten İntoleransı) Nedir?

Gluten duyarlılığı, çölyak hastalığı gibi otoimmün bir hastalık değildir. Gluten yediğinizde, çölyak hastalığına benzer belirtiler yaşayabilirsiniz, ancak bağırsağınızda çölyak hastalığında görülen villus hasarı meydana gelmez. Gluten duyarlılığının tam nedeni henüz bilinmemektedir, ancak bağırsak mikrobiyotasındaki dengesizlikler, genetik yatkınlık ve diğer faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir.

Çölyak Hastalığı ve Gluten Duyarlılığının Belirtileri Aynı mı?

Her iki durumda da benzer belirtiler görülebilir, bu da ayrımı zorlaştırır. Her iki durumda da görülebilen yaygın belirtiler şunlardır:

• Karın ağrısı
• Şişkinlik
• İshal veya kabızlık
• Yorgunluk
• Baş ağrısı
• Cilt döküntüleri
• Eklem ağrıları

Ancak, çölyak hastalığında belirtiler daha şiddetli olabilir ve besin emilim bozukluğuna bağlı olarak kilo kaybı, anemi ve büyüme geriliği gibi sorunlara yol açabilir. Gluten duyarlılığında ise belirtiler genellikle daha hafif seyreder.

Çölyak Hastalığı Teşhisi Nasıl Konur?

Çölyak hastalığı teşhisi, genellikle aşağıdaki adımları içerir:

• Kan Testleri: Kan testleri, çölyak hastalığına özgü antikorları (IgA anti-doku transglutaminaz antikorları – anti-TTG IgA, IgA anti-endomisyum antikorları – anti-EMA IgA) tespit etmek için yapılır.
• Bağırsak Biyopsisi: Kan testleri pozitif sonuç verirse, ince bağırsağınızdan biyopsi alınarak villus hasarı olup olmadığı kontrol edilir. Bu, altın standart teşhis yöntemidir.
• Genetik Testler: HLA-DQ2 ve HLA-DQ8 genlerinin varlığı, çölyak hastalığı riskini artırabilir. Ancak, bu genlere sahip olmak çölyak hastalığına yakalanacağınız anlamına gelmez.

Gluten Duyarlılığı Teşhisi Nasıl Konur?

Gluten duyarlılığının teşhisi, çölyak hastalığına göre daha zordur. Çünkü spesifik bir teşhis testi bulunmamaktadır. Teşhis genellikle, çölyak hastalığı ve buğday alerjisi gibi diğer durumların dışlanması ve gluten içeren yiyeceklerden kaçınarak belirtilerin düzelmesiyle konur. Doktorunuz, belirtilerinizi değerlendirecek ve diğer olası nedenleri ekarte etmek için bazı testler yapabilir.

Hangi Yaşlarda Bu Hastalıklar Görülür?

Çölyak hastalığı, her yaşta ortaya çıkabilir, ancak genellikle çocuklukta veya erken yetişkinlikte teşhis edilir. Gluten duyarlılığı ise daha geniş bir yaş aralığında görülebilir.

Gluten İçeren Besinlerden Uzak Durmak Tedavi mi?

Evet, hem çölyak hastalığı hem de gluten duyarlılığı için temel tedavi, gluten içermeyen bir diyet uygulamaktır. Bu diyet, buğday, arpa, çavdar ve bunlardan yapılan yiyecekleri (ekmek, makarna, pizza, kurabiye, kek vb.) içerir.

Gluten İçermeyen Diyet Nasıl Uygulanır?

Gluten içermeyen bir diyete geçmek, yaşam tarzınızda önemli bir değişiklik gerektirir. Dikkat etmeniz gerekenler şunlardır:

• Etiketleri dikkatlice okuyun.
• Gluten içermeyen ürünleri tercih edin.
• Dışarıda yemek yerken, restoran çalışanlarına gluten alerjiniz olduğunu veya gluten duyarlılığınız olduğunu belirtin.
• Gluten içermeyen tarifler deneyin.

Bu Hastalıkların Uzun Vadeli Komplikasyonları Nelerdir?

Çölyak hastalığı tedavi edilmezse, ciddi komplikasyonlara yol açabilir:

• Besin emilim bozukluğu
• Anemi
• Osteoporoz
• Sinir hasarı
• Kısırlık
• Bağırsak kanseri riski

Gluten duyarlılığı genellikle ciddi komplikasyonlara yol açmaz, ancak uzun süreli belirtiler yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.

Bu Hastalıklar Kalıtsal mı?

Çölyak hastalığı, genetik bir yatkınlığa sahiptir. Ailede çölyak hastalığı öyküsü olan kişilerin, hastalığa yakalanma riski daha yüksektir. Gluten duyarlılığının genetik bir bileşeni olup olmadığı henüz tam olarak bilinmemektedir. Ancak, ailede gluten duyarlılığı öyküsü olan kişilerin, hastalığa yakalanma riski daha yüksek olabilir.

Önemli Not: Bu bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır. Herhangi bir sağlık sorununuz varsa, mutlaka bir doktora danışın. Kendi kendinize teşhis koymaktan ve tedavi uygulamaktan kaçının.

—

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Çölyak hastalığı ile gluten alerjisi arasındaki fark nedir?

Çölyak hastalığı otoimmün bir hastalıktır, yani vücudun bağışıklık sistemi gluten’e saldırır. Gluten alerjisi ise bağışıklık sisteminin gluten’e karşı IgE antikoru ürettiği bir alerjik reaksiyondur.

2. Gluten duyarlılığı çölyak hastalığına dönüşebilir mi?

Evet, bazı kişilerde gluten duyarlılığı zamanla çölyak hastalığına dönüşebilir. Bu nedenle, belirtileriniz varsa bir doktora danışmanız önemlidir.

3. Gluten içermeyen diyet hayatımı nasıl etkiler?

Gluten içermeyen bir diyet, yeme alışkanlıklarınızda önemli değişiklikler yapmanızı gerektirebilir. Ancak, birçok lezzetli ve besleyici gluten içermeyen seçenek mevcuttur.

4. Çölyak hastalığına yakalanma riskimi azaltabilir miyim?

Çölyak hastalığına yakalanma riskinizi azaltmanın kesin bir yolu yoktur. Ancak, genetik yatkınlığınız varsa, doktorunuzla konuşarak tarama testleri yaptırabilirsiniz.

5. Gluten duyarlılığının belirtileri ne kadar sürede ortaya çıkar?

Gluten duyarlılığının belirtileri, gluten içeren bir yiyecek yediğinizden sonra birkaç saat veya birkaç gün içinde ortaya çıkabilir.

6. Çocuklarda çölyak hastalığı belirtileri nelerdir?

Çocuklarda çölyak hastalığı belirtileri arasında karın şişliği, ishal, kusma, iştahsızlık, büyüme geriliği ve sinirlilik yer alabilir.

7. Hamilelikte çölyak hastalığı veya gluten duyarlılığı nasıl yönetilir?

Hamilelikte çölyak hastalığı veya gluten duyarlılığı olan kadınların, gluten içermeyen bir diyet uygulaması önemlidir. Bu, hem annenin hem de bebeğin sağlığı için önemlidir.

8. Gluten içermeyen ürünler nerede bulunur?

Gluten içermeyen ürünler, büyük süpermarketlerin özel reyonlarında, sağlık gıda mağazalarında ve çevrimiçi olarak bulunabilir.

9. Gluten içeren gizli kaynaklar nelerdir?

Gluten, bazı işlenmiş gıdalarda, soslarda, çorbalarda ve ilaçlarda gizli olarak bulunabilir. Etiketleri dikkatlice okumak önemlidir.

10. Çölyak hastaları için aşılar güvenli midir?

Çölyak hastaları için aşılar genellikle güvenlidir. Ancak, bazı aşılar gluten içerebilir. Aşı yaptırmadan önce doktorunuza danışmanız önemlidir.