Bebeklerde göz kayması veya şaşılık, ebeveynler için endişe verici bir durum olabilir. Ancak çoğu durumda, bu durum geçicidir ve zamanla düzelir. Bu kapsamlı rehberde, bebeklerde göz kaymasının nedenlerini, türlerini, ne zaman geçer olduğunu ve tedavi seçeneklerini ayrıntılı olarak ele alacağız.
Göz Kayması (Şaşılık) Nedir?
Göz kayması (şaşılık), her iki gözün aynı noktaya odaklanamaması durumudur. Yani, bir göz düzgün bir şekilde hedefe bakarken, diğer göz farklı bir yöne kayar. Bu durum, bebeğin derinlik algısını etkileyebilir ve çift görmeye neden olabilir. Tıbbi terimiyle strabismus olarak adlandırılır.
Bebeklerde Göz Kayması Nedenleri Nelerdir?
Göz kaymasının birçok nedeni olabilir. Bunlar arasında:
- Genetik yatkınlık: Ailede şaşılık öyküsü olan bebeklerde görülme olasılığı daha yüksektir.
- Kas dengesizliği: Göz kaslarının zayıf veya aşırı aktif olması, gözlerin doğru pozisyonda kalmasını engelleyebilir.
- Sinir sistemi problemleri: Bazı durumlarda, beyindeki sinir yollarının hasar görmesi göz kaymasına neden olabilir.
- Doğuştan gelen göz kusurları: Katarakt veya glokom gibi göz hastalıkları da şaşılığa yol açabilir.
- Prematür doğum: Erken doğan bebeklerde göz kasları henüz tam olarak gelişmediği için göz kayması riski daha yüksektir.
Bebeklerde Göz Kayması Hangi Yaşlarda Görülür?
Göz kayması genellikle bebeklik döneminde ortaya çıkar. En sık görüldüğü yaşlar şunlardır:
- 6-12 aylık dönem: Bu dönemde bebeklerin göz kasları henüz tam olarak kontrol edilemez ve göz kayması sıkça görülebilir. Çoğu bebekte bu durum kendiliğinden düzelir.
- 2-4 yaş: Göz kayması bu yaşlarda devam ediyorsa, bir göz doktoruna danışmak önemlidir.
- Okul çağı: Bazı durumlarda, göz kayması okul çağında ortaya çıkabilir veya mevcut durumu kötüleşebilir.
Bebeklerde Göz Kayması Türleri Nelerdir?
Göz kayması, kaymanın yönüne ve etkilenen göze göre farklı türlere ayrılır:
- İç kayma (Ezotropya): Gözlerin içe doğru kayması.
- Dış kayma (Egzotropya): Gözlerin dışa doğru kayması.
- Yukarı kayma (Hipertropya): Bir gözün yukarı doğru kayması.
- Aşağı kayma (Hipotropya): Bir gözün aşağı doğru kayması.
- Aralıklı şaşılık: Göz kaymasının sadece belirli zamanlarda ortaya çıkması.
- Sürekli şaşılık: Göz kaymasının sürekli olarak mevcut olması.
Bebeklerde Göz Kayması Kendiliğinden Geçer mi?
Evet, birçok bebekte göz kayması kendiliğinden geçer. Özellikle 6-12 aylık dönemde ortaya çıkan hafif göz kaymaları genellikle göz kaslarının gelişimiyle birlikte düzelir. Ancak, göz kayması 6 aydan uzun sürüyorsa veya belirgin bir kayma varsa, mutlaka bir göz doktoruna danışılmalıdır.
Göz Kayması Ne Zaman Tedavi Gerektirir?
Göz kayması aşağıdaki durumlarda tedavi gerektirebilir:
- Göz kayması 6 aydan uzun sürüyorsa.
- Göz kayması belirginse ve bebeğin görüşünü engelliyorsa.
- Bebeğin derinlik algısı bozulmuşsa.
- Göz kaymasıyla birlikte gözde kızarıklık, şişlik veya ağrı varsa.
- Ailede şaşılık öyküsü varsa.
Göz Kayması Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Göz kayması tedavisinde kullanılan yöntemler, göz kaymasının türüne, şiddetine ve bebeğin yaşına göre değişir. Tedavi seçenekleri şunlardır:
- Göz egzersizleri: Göz kaslarını güçlendirmek ve koordinasyonu artırmak için özel egzersizler yapılabilir.
- Gözlük: Gözlükler, gözlerin doğru pozisyonda kalmasına yardımcı olabilir.
- Prizma: Gözlük camlarına eklenen prizmalar, ışığın yönünü değiştirerek gözlerin doğru bir şekilde odaklanmasını sağlayabilir.
- Göz bandı: Sağlıklı olan gözün bir süre kapatılması, zayıf olan gözün daha fazla çalışmasını ve güçlenmesini sağlayabilir.
- Cerrahi müdahale: Göz kaslarının uzunluğunu veya gerginliğini ayarlamak için cerrahi operasyon yapılabilir.
Göz Kayması Ameliyatı Ne Zaman Yapılır?
Göz kayması ameliyatı genellikle diğer tedavi yöntemleri başarısız olduğunda veya göz kayması şiddetli olduğunda yapılır. Ameliyat, genellikle okul öncesi yaşta yapılır, ancak bebeğin genel sağlık durumuna ve göz kaymasının şiddetine göre bu yaş değişebilir.
Tedaviye Başlanmazsa Göz Kayması Nelere Yol Açabilir?
Tedavi edilmeyen göz kayması, şunlara yol açabilir:
- Ambliyopi (Tembel Göz): Bir gözün diğerinden daha zayıf hale gelmesi.
- Derinlik algısı kaybı: Nesnelerin uzaklıklarını doğru bir şekilde algılayamama.
- Çift görme: Her iki gözün farklı görüntüler görmesi.
- Psikolojik sorunlar: Özellikle okul çağındaki çocuklarda, göz kayması özgüven eksikliği ve sosyal sorunlara neden olabilir.
Göz Kayması Olan Bebeklerde Nelere Dikkat Etmeli?
- Bebeğinizin gözlerini düzenli olarak kontrol edin.
- Göz kayması fark ederseniz, vakit kaybetmeden bir göz doktoruna danışın.
- Doktorunuzun önerdiği tedavi yöntemlerini uygulayın.
- Bebeğinizin gözlerini korumak için güneş gözlüğü kullanın.
- Bebeğinizin okuma veya ekran karşısında geçirdiği süreyi sınırlayın.
- Bebeğinizin sağlıklı beslenmesini sağlayın.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Bebeklerde göz kayması normal mi? Bebeklerde göz kayması sıkça görülür, ancak her durumda tedavi gerektirmez. 6 aydan uzun süren veya belirgin kaymalar mutlaka kontrol edilmelidir.
2. Göz kayması kalıtsal mıdır? Evet, göz kayması ailede şaşılık öyküsü olan bebeklerde daha sık görülür.
3. Göz kayması ameliyatı riskli midir? Her cerrahi müdahalede olduğu gibi, göz kayması ameliyatının da bazı riskleri vardır. Ancak, deneyimli bir cerrah tarafından yapıldığında riskler minimaldir.
4. Göz kayması egzersizleri işe yarar mı? Göz egzersizleri, hafif göz kayması olan bebeklerde etkili olabilir. Ancak, şiddetli göz kayması olan bebeklerde tek başına yeterli olmayabilir.
5. Gözlük göz kaymasını düzeltir mi? Gözlükler, gözlerin doğru pozisyonda kalmasına yardımcı olabilir ve bazı durumlarda göz kaymasını düzeltebilir.
6. Göz bandı ne işe yarar? Göz bandı, sağlıklı olan gözü kapatarak zayıf olan gözün daha fazla çalışmasını ve güçlenmesini sağlar.
7. Göz kayması ambliyopiye neden olur mu? Evet, tedavi edilmeyen göz kayması ambliyopiye (tembel göze) yol açabilir.
8. Göz kayması teşhisi nasıl konulur? Göz kayması teşhisi, bir göz doktoru tarafından yapılan kapsamlı bir göz muayenesiyle konulur.
9. Bebeğimde göz kayması varsa ne yapmalıyım? Bebeğinizde göz kayması fark ederseniz, vakit kaybetmeden bir göz doktoruna danışın.
10. Göz kayması erken teşhis edilmezse ne olur? Erken teşhis edilmeyen göz kayması, ambliyopi, derinlik algısı kaybı ve psikolojik sorunlara yol açabilir.
